Werking van expressie


Hoe werkt creatieve expressie eigenlijk en waarom is het zo'n effectief instrument?

Jan Taal, psycholoog en mede-oprichter van Stichting Kanker in Beeld: "Het gaat niet alleen maar om 'dingen van je af schilderen' en al helemaal niet over 'kunst maken'. Het gaat om het uitdrukken van je identiteit, daar ontlenen mensen veel kracht aan. De beelden zijn ook geen eenrichtingsverkeer. De beelden die iemand maakt komen voort uit het onderbewuste. Ze vertellen wat er van binnen gebeurt, dingen die men zich soms nog niet had gerealiseerd of niet kon verwoorden. Wanneer ze op papier staan herkent de maker ze wel. Dat helpt om die gevoelens, gedachten of frustraties te erkennen, te verwerken en verder te gaan."

Waarom zijn beeldende uitingen hier zo geschikt hiervoor?

Jan Taal: "Woorden zijn een rationeel instrument. Maar emoties, verandering, angst, dat is niet te verwerken met ratio. Dat gaat veel en veel dieper. Door verbeelding te gebruiken kun je bij die diepere laag komen. Wat we zien is dat mensen vaak een enorme kracht in zichzelf herbergen die ze vaak pas in een crisis ontdekken. Creatieve processen kunnen helpen die kracht naar boven te halen en te gebruiken. Recente ontdekkingen in de neuropsychologie verklaren hoe dat werkt. Met het verbeelden geef je richting aan je gevoelens en je denken. Dat vormt nieuwe verbindingen in je brein, waarin de in 1996 ontdekte spiegelneuronen een essentiële rol spelen. Door aandacht voor, en herhaling van de beelden verstevigen die hersenverbindingen en gaat de persoon zich de gewenste gevoelens en gedachten eigen maken. De expressie helpt zo om de ziekte te verwerken en een nieuwe balans in je leven te vinden."

Citaten uit het artikel Verwoorden, verklanken, verbeelden, verwerken (P. Vos, 2009). Lees hier het volledige artikel.
Lees hier een nadere beschouwing door Jan Taal.

Persoonlijk

De effecten verschillen uiteraard per persoon. Een paar voorbeelden:
  • in beeld, zang of andere creatieve expressievormen kan men uitdrukken wat nog te emotioneel, heftig of chaotisch is om onder woorden te brengen;
  • via creatieve expressie en/of imaginatie kom je op een andere laag van je bewustzijn, die rationeel moeilijk te bereiken is. Daar kan veel inzicht en kracht uit voortkomen;
  • het samenwerken met lotgenoten geeft steun;
  • het beeld dat men maakt, het lied dat gezongen wordt, kan een manier zijn om pijnlijke en moeilijke onderwerpen met naasten of met lotgenoten bespreekbaar te maken;
  • werken met handen, stem en/of lichaam brengt mensen beter in contact met hun aangetaste, fysieke lichaam – het lichaam kan weer bondgenoot worden; 
  • werken met de handen, stem en/of lichaam werkt ontspannend en kan afleiding bieden van angst of pijn;
  • het creëren geeft zelfvertrouwen;
  • zingen geeft energie en vaak ook plezier;
  • door creatief bezig te zijn wordt concentratie gevraagd. Veelal kunnen kankerpatiënten moe en futloos zijn. Door zich op het creatieve en scheppende vermogen te richten komen andere, soms verloren en vergeten, kwaliteiten weer naar boven;
  • creatieve expressie kan leiden tot het hervinden van een nieuw fysiek, emotioneel en psychisch evenwicht.

Foto links en midden: Boet Lijnis Huffenreuter

Foto: WeZt-Art